عناب

معرفی عناب:

عناب درختچه اي است متوسط که ارتفاع آن تا 10 متر نیز می رسد. میوه زیتونی شکل عناب که داراي خواص دارویی می باشد، در ابتدا سبز بوده و پس از رسیدن به رنگ قرمز درآمده و چروك می خورد. عناب را “خرماي قرمز” و “خرماي چینی” نیز می نامند.

مشخصات تیره عناب و گیاه شناسی آن:
گیاهان تیره عناب به صورت درخت یا درختچه های غالباً خاردار و به ندرت علفی می باشند. در بین آنها انواعی با ساقه بالا رونده نیز یافت می شود. در سال ۱۷۵۴ به عنوان جنس مستقل توسط فیلیپ میلر  نام گذاری شد و در سال 2006 سیمسون ۴۹ جنس و۹۰۰ گونه عناب را معرفی کرد. در ایران ۵ جنس و ۱۱ گونه آن می رویند. جنس تنگرس با ۶ گونه گیاهی بیشترین سهم گونه ای را در ایران به خود اختصاص داده. میوه آنها به صورت مختلف خشک شکوفا یا ناشکوفا و یا گوشت دار و به صورت شفت و محتوای یک یا چند دانه است. عده زیادی از این گیاهان به علت دارا بودن گلوکزیدهای آنتراکینونیک، دارای مصارف دارویی مهم هستند. ارزش دارویی انواع مهم عناب به علت دارا بودن گلوکزیدهای آنتراکینونیک است که اثر مسهلی و یا ملین دارند.
مصارف عناب :
عناب به عنوان یک گیاه دارویی و با خواص غذایی بالا به صورت تازه و خشک مصرف می شود. این میوه سرشار از ویتامین C است. در حالت تازه ۷۴/۳۶ درصد و در حالت خشک  ۶۵ الی ۷۷/۷۱ درصد قند دارد و به همین دلیل از آن در تولید کمپوت و شیرینی استفاده می شود. شیگجن دانشمند چینی در قرن شانزده میلادی در کتاب داروهای گیاهی ذکر کرده که عناب در ۲ هزار سال قبل مصرف دارویی داشته و در کشورهای شرق آسیا از میوه، بذر، برگ، پوست و ریشه آن برای معالجه بیماری ها از جمله کاهش تب استفاده می شده است. در هندوستان از میوه عناب به عنوان داروی لعاب دار و نرم کننده سینه و جلوگیری از خون قاعدگی استفاده می شود و برای تصفیه خون و کمک به هاضمه تجویز می شود، جوشانده ریشه عناب را برای کاهش تب به کار می برند و گرد ریشه خشک آن را روی زخم ها و جراحت های کهنه می ریزند که التیام بخش است. پوست درخت عناب، دارویی برای قطع اسهال می باشد.
در چین از میوه عناب و مغز هسته آن استفاده دارویی می شود، از عناب به عنوان پادزهر در مورد مسمومیت های حاصله در اثر آکونیت و ژانسیانا (هر دو از گیاهان خیلی سمی هستند) به کار می رود. عناب اثر و طعم داروهای محرک را کاهش می دهد. با این توضیح هر وقت از نظر دارویی لازم باشد که از گیاه آکونیت (آقونیطون) و ژانسیانا خورده شود، بهتر است که توأم با عناب خورده شود، زیرا اثر سمی و تحریکی آنها را در حد مجاز می کاهد و باعث می شود که آثار مفید داروی فوق بدون خطر در بدن منعکس شود. (البته آقونیطون را هرگز بدون تجویز پزشک نباید استفاده کرد)
در کشور چین دارویی از عناب و چند گیاه دیگر ساخته شده و به بازار عرضه شده و نقش مؤثری در رفع خستگی روح، تسکین اعصاب‌، زودرنجی و تصفیه خون دارد.این دارو با نام زیزیفوس فرمولا، یک داروی گیاهی کلاسیک و قدیمی است که از گذشته دور مصرف می شده است. همچنین داروی اولناکرات به شکل پودر، پایین آورنده فشار خون است که در ترکیب آن عناب، برگ پونه، برگ زیتون و میوه گل سرخ به کار رفته است .عناب به عنوان داروی آرام کننده اعصاب و مقوی عمومی، مقوی معده و آرام بخش، ملین و ضد سرفه به کار می رود. بی خوابی را از بین برده و خواب آور است، عرق شبانه را قطع می کند و برای ضعف عمومی و ضعف شدید بسیار نافع است. از  برگ، ریشه و پوست درخت عناب برای قطع بعضی از انواع تب، تسریع رشد موی سر و تهیه مایع شستشوی چشم استفاده می شود.
عصاره های حاصل از برگ ،ساقه و ریشه های گونه های عناب واجد فعالیت ضد میکروبی و ضد قارچی بسیار بالایی هستند. فعالیت ضدمیکروبی تعدادی از عصاره های جنس زیزیفوس از  آنتی بیوتیکهای همچون پنیسیلین G و نیستاتین بالاتر است.
از ميوه گياه عناب تركيب هاي تري ترپنوئيدي، فلاونوئيدي و آلكالوئيدي تخليص شده است، همچنين نوعي تركيب فنيل گليكوزيدي با عنوان  ژوژوفنوزيد نيز از ميوه عناب به دست مي آيد. بررسي ها نشان داده است كه اين گياه داراي تركيب هاي فعال بوده كـه اثـر مهاري بـر آزادسازي هيستامين، فعـال شدن سيكلواكسيژنازهاي I و II و فعال سازي كولين استراز دارند. علاوه براين داراي اثرات سيتوتوكسيتي و فعال كردن سازگاري بيولوژيكي مي باشد. دانه عناب داراي مقادير زيادي موسيلاژ، اسيد ماليك، اسيد سـيتريك و ويتامين c، مواد قنـدي، مـواد پروتئينـي و امـلاح آلي است. عناب می توانـد اثـرات حفـاظتي در برابر عوامل كارسينوژن وتوكسيك بر روي سلول هاي کبدي داشته باشد.
اسانس عناب می تواند اثرات مفیدي بر روند افزایش فاز رشد فولیکول هاي مو و به تبع آن افزایش روند رشد مو داشته باشد.